ལོ་རིམ་བདུན་པའི་སློབ་གཉེར་བ། ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེ།
ཨོ་རྒྱན་གུ་རུ་སྨན་གྱི་བླ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།།
སྤྱིར་ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་སོགས་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་བྱ་བ་དང་། དཔལ་འབྱོར་དང་ཆབ་སྲིད་སོགས་འཇིག་རྟེན་ཕྱོགས་ཀྱི་བྱ་བ་གང་བསྒྲུབ་ནའང་ནད་མེད་ལས་སུ་རུང་བའི་ལུས་རྟེན་ཞིག་ལ་རག་ལས་པ་དང་། ནད་མེེད་ལས་སུ་རུང་བའི་ལུས་རྟེན་ཞིག་ཡོང་བ་ལ་ལུས་འདི་འཚོ་བར་བྱེད་པ་ལ་རྒྱུན་དུ་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་ཆ་རྐྱེན། ཟས་དང་བཏུང་བའི་རིགས་ལུས་ལ་འཕྲོད་པ་ཞིག་བསྟེན་པའམ་སྤྱོད་པ་ལ་རག་ལས་པས། ང་ཚོ་ཚང་མས་བཟའ་བཏུང་གི་རིགས་གང་བསྟེན་ནའང་རང་གི་གཟུགས་པོ་ལ་འཕྲོད་པའམ་སྨན་པ་ཞིག་བསྟེན་དགོས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ
ཁྱད་པར་དུ་འུ་ཅག་གྲྭ་བཙུན་ཞིག་ལ་བསམས་ན། དལ་བ་བརྒྱད་དང་འབྱོར་བ་བཅུ་ཚང་བའི་ལུས་རྟེན་ཁྱད་པར་ཅན་འདི་ལས་རྩ་ཆེ་བ་གཞན་ཞིག་མེད་སྟབས། ཐུབ་ན་ལུས་རྟེན་འདིའི་སྒང་ནས་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་རིན་པོ་ཆེ་ཚེ་འདི་ལ་བགྲོད་ནུས་པ་དང་། དེ་མིན་ཚེ་འདི་ལ་མཁས་པ་ཞིག་བྱ། དགེ་རྒན་ཡག་པོ་ཞིག་བྱ། ཉམས་ལེན་སྤུས་དག་པོ་ཞིག་བྱ། ཕ་མ་ལ་ཞབས་ཞུ་ལེགས་པོ་ཞིག་བསྒྲུབ་བསམ་པ་སོགས། དམིགས་ཡུལ་དང་རེ་བ་གང་ཡོད་ཀྱང་། དང་པོ་རང་ཉིད་ཀྱི་ལུས་རྟེན་འདི་བདེ་པོ་དང་ཐང་པོ་ཞིག་མེད་ན། བསམས་པ་ཇི་བཞིན་དུ་སྒྲུབ་ནུས་པ་ཤིན་ཏུ་དཀའ་བས། ད་ལྟ་ནས་བཟའ་བཏུང་གི་རིགས་གང་ཞིག་ཡིན་ནའང་། རང་དོན་རང་གཅེས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ལུས་ལ་འཕྲོད་པ་ཞིག་གང་ཐུབ་བསྟེན་དགོས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ནས་གལ་ཆེ་བར་གདའ།
སྤྱིར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་མཁན་རྐྱང་རྐྱང་ཡིན་པས། ནད་མེད་ཚེ་རིང་ཞིག་དང་། དེའི་སྒང་ད་རུང་བྱུང་ན་ཤི་ཡང་མ་དགོས་ན་སེམས་མཁན་ལས། མ་འོངས་པ་ན་གཅིན་སྙི་དང་། ཁྲག་ཤེད་དང་། འབྲས་ནད་སོགས་ན་ན། ཡང་ན། མགྱོགས་པོ་ཤི་ན་སེམས་མཁན་ཕལ་ཆེར་མེད་ནའང་། མི་ཤེས་པ་དང་གོམས་གཤིས་ངན་པའི་དབང་དུ་ཤོར་ནས། ནད་རིགས་སྣ་ཚོགས་པའི་རྒྱུ་དུག་ཅན་གྱི་ཟས་དང་བཏུང་བ་སྣ་ཚོགས་པ་ཞིག་ང་ཚོས་རྒྱུན་དུ་འཛེམ་བག་མེད་པར་ཡ་མེད་ངང་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱིན་ཡོད་པ་རེད།
ལྷག་པར་དུ་འུ་ཅག་གྲྭ་བཙུན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་དུ་བཏུང་བའི་རིགས་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་མཆོད་རྒྱུར་དགའ་པོ་གནང་མཁན་དཔེ་མི་སྲིད་པའི་མང་པོ་མཐོང་ཞིང། མང་པོ་ཞིག་གི་དགའ་ཤོས་ནི་མོནསྚར་ (monster) དང་། པ་ཝར་ (power) དང་། རེཌ་བུལ་ (Redbull) ལ་སོགས་གནས་སྐབས་ནུས་ཤུགས་སྟེར་བའི་བཏུང་བ་ (energy drinks) འདི་དག་རེད་འདུག བཏུང་བ་དེ་དག་ནི་བརྙན་འཕྲིན་རྣམས་སུ་འཁྲབ་སྟོན་པ་སྐད་གྲགས་ཆེན་པོ་དེ་དག་གིས་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་པ་དང་། མཐོང་དུས་ཕྱི་ཤུན་ལེགས་པས་མཛེས་མདངས་ཅན། མྱོང་དུས་རོ་ཞིམ་ཅན། ཉོ་དུས་གོང་ཆེན་པོ་ཅན་ཤ་སྟག་རེད་འདུག་པས། ཕལ་ཆེར་གྱིས་ཡག་སྣང་འདྲ་ཤར་ནས་འཐུང་གི་ཡོད་ཚོད་འདུག་ཀྱང་། བཏུང་བ་འདིའི་རིགས་ཕལ་ཆེེར་ནི་མངར་རྫས་དང་། (sugar) ཀེ་ཕིན་དང་། (caffine) བཅོས་མའི་སྦྱར་ཚོན་དང་། (artificial colour) བཅོས་མའི་བྲོ་བ་ (artificial flavour) སོགས་ང་ཚོའི་གཟུགས་པོ་ལ་ཉེར་མཁོ་མེད་པའི་དུག་ཅན་གྱི་རྫས་ཤ་སྟག་ལས་བཟོས་པ་ཞིག་ཡིན་པས། དེ་དག་གིས་ང་ཚོའི་གཟུགས་པོ་ལ་ཕན་པ་ཅུང་ཟད་ཙམ་ཡང་མེད་པའི་སྒང་གནོད་པ་ཆེས་མང་སྟེ། དང་པོ་མངར་རྫས་ལ་ནང་གསེས་སུ། རང་བྱུང་གི་མངར་རྫས་སམ་ཟས་ལ་རང་ཆས་སུ་ཡོད་པའི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་མངར་རྫས་དང་། དེ་མ་ཡིན་པ་ཟས་ཀྱི་བྲོ་བ་སྤེལ་ཕྱིར་ཕྱིས་སུ་ཁ་སྣོན་བྱས་པའི་སྦྱར་བྱུང་གི་མངར་རྫས་ (added sugars) གཉིས་ཡོད་པ་ལས། རྒྱུན་དུ་ང་ཚོའི་ལུས་པོ་ལ་ཉེ་བར་མཁོ་བ་ནི། ང་ཚོས་ཉིན་རེ་བཞིན་ཟ་བཞིན་པའི་ཟས། འབྲས་དང་། ཚོད་མ། རྩམ་པ། སིལ་ཏོག འོ་མ་སོགས་ལ་རང་ཆས་སུ་ཡོད་པའི་མངར་རྫས་ལས་རག་གི་ཡོད་པས། བཏུང་བ་སོགས་སུ་ཡོད་པའི་མངར་རྫས་འཕར་མ་ནི་ང་ཚོའི་ལུས་པོ་ལ་གཏན་ནས་མི་མཁོ།
གལ་སྲིད་ལུས་པོའི་ཉེར་མཁོ་ལས་ལྷག་པའི་མངར་རྫས་ལོངས་སྤྱད་ན། མངར་སྲེད་ཀྱི་ངན་ལོབ་ (sugar addiction) ཐེབས་ཀྱི་ཡོད་པས། འདིའི་རྐྱེན་གྱིས་གཅིན་སྙི་ནད་པ་དང་། སྙིང་ནད་པ་དང་། རྒྱགས་ནད་སོགས་ནད་རིགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སྣ་འདྲེན་དུ་འགྲོ། སྤྱིར་མངར་སྲེད་ཀྱི་ངན་ལོབ་ནི་དགོས་མཁོ་ལས་ལྷག་པའི་མངར་རྫས་ལོངས་སྤྱོད་མཁན་རྣམས་ལ་འབྱུང་བར་བཤད་པས། སྦྱར་བྱུང་གི་མངར་རྫས་ (added sugars) རིགས་གཏན་དུ་སྤངས་ན་དགེ་མཚན་ཆེ།
དེ་ནས་གཉིས་པ་ཀེ་ཕིན་(caffine) ཞེས་བའི་རྫས་དེ་ནི། ནམ་རྒྱུན་ང་ཚོའི་ལོངས་སྤྱོད་བཞིན་པའི་བཏུང་བ་ཚིག་ཇ་དང་ཇ་སོགས་སུ་ཡང་རག་གི་ཡོད་པ་དང་། དེས་ང་ཚོའི་གཟུགས་པོ་གཉིད་ལས་སངས་བ་སོགས་གནས་སྐབས་ཕན་པ་ཅུང་ཟད་བྱེད་ནའང་། མང་དྲགས་ན་སྙིང་གི་འཕར་ལྡང་ཤུགས་ཆེ་རུ་སོང་བ་དང་། ཁྲག་ཤེད་དང་། གཉིད་ཡེར་གྱི་ནད་ (insominia) དང་། རྫས་དེ་མ་འདང་ན་མགོ་ན་བ་ (restlessness) སོགས་ལུས་ཁམས་ཀྱི་ནད་དང་། འཇིགས་སྣང་སྐྱེ་བ་ཤུགས་ཆེ་རུ་འགྲོ་བ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་ང་ཚོ་སློབ་ཕྲུག་ཞིག་ལ་བསམ་བློ་བཏང་ན་རིག་པ་སྒྲིམ་པའི་ནུས་པ་ཆུང་དུ་འགྲོ་བ་སྟེ། སེམས་ཁམས་ཀྱི་ནད་སོགས་ཟུར་སྐྱོན་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པར་བཤད།
འདི་ལས་འཕྲོས་ནས་ཀེ་ཕིན་རྒྱུན་དུ་ལོངས་སྤྱོད་མཁན་རྣམས་ཀྱི་ཉིན་གཅིག་ལ་ཅི་ཙམ་ལོངས་སུ་སྤྱད་ན་ལེགས་པའི་སྐོར་ཅུང་ཟད་ཞུ་ན། (FDA)1ཡིས་གནང་བ་ལྟར་ན། སྤྱིར་ཡ་མཐའ་ (mg)2 བཞི་བརྒྱ་དང་། སྦྲུམ་མ་ཡིན་ན་ཡ་མཐའ་ (mg) སུམ་བརྒྱ་དང་། དེ་མིན་གང་ཐུབ་ཉུང་ཉུང་སྤྱོད་དགོས་པ་དང་། ཕྲུ་གུ་ལོ་བཞི་ནས་དྲུག་བར་གྱིས་ (mg) བཞི་བཅུ་ཞེ་ལྔ་དང་། ལོ་བདུན་ནས་དགུའི་བར་གྱིས་ (mg) དྲུག་བཅུ་རེ་གཉིས་དང་། བཅུ་ནས་བཅུ་གཉིས་བར་གྱིས་ (mg) བརྒྱད་ཅུ་གྱ་ལྔའི་བར་ལོངས་སྤྱོད་ན་འགྲིག་གི་ཡོད་པར་བཤད།
འོན་ཀྱང་། ང་ཚོའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་དུ་ཕྲུ་གུ་ཆུང་ཆུང་ལོ་དྲུག་བདུན་བཅས་པས་ཀྱང་མོནསྚར་ (monster) སོགས་བཏུང་བ་དེ་དག་གི་རིགས་གང་དགའ་དགའ་འཐུང་གི་ཡོད་པར་མཐོང་ཞིང་། ཚོང་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་འཛེམ་བག་མེད་པར། ཁེ་བཟང་ཅུང་ཟད་ཀྱི་ཆེད་དུ། གང་དགའ་དགའ་འཚོང་གིན་འདུག་པས། བཏུང་བ་དེའི་རིགས་ཕྲུ་གུའི་འཕྲོད་བསྟེན་ལ་ཤིན་ཏུ་གནོད་ཚབས་ཆེ་ཞིང་། དེའི་རིགས་ཕལ་ཆེར་གྱི་རྒྱབ་ངོས་ན་ཡང་ཕྲུ་གུའི་ཕྱིར་མིན་པའི་ཉེན་བརྡ་གསལ་པོར་བཀོད་ཡོད་པ་ཡིན་གཤིས། ཚོང་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཅི་ནས་ཀྱང་འགན་ཡོད་པ་ཞིག་གནང་དགོས་པར་མཐོང་།
གསུམ་པ་བཏུང་བ་དེ་དག་མཐོང་དུས། ལ་ལ་སེར་པོ་དང་། ལ་ལ་ནག་པོ། ལ་ལ་དམར་པོ་སོགས་ཡིད་དུ་འོང་བའི་མདོག་སྣ་ཚོགས་མཐོང་གི་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་། ཤིང་ཏོག་སོགས་ལས་འབྱུང་བའི་རང་བྱུང་གི་མདོག་མིན་པར་རྫས་སྦྱོར་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བཟོས་པའི་མདོག་ཅིག་ཡིན་པ་དང་། དེ་ལ་ཡོད་པའི་བྲོ་བ་མངར་སྐྱུར་ལན་ཚ་ཁ་ཚ་སྐ་སོགས་ཀྱང་། ཕལ་ཆེར་རྫས་སྦྱོར་བྱས་ནས་བཟོས་པ་ལས། ཤིང་ཏོག་གི་བྲོ་བ་ཞིག་གཏན་ནས་མིན། དེ་ལ་ཨིན་སྐད་ནས་ (synthetic colour or artificial colour) དང་། (synthetic flavour) or (artificial flavour) ཟེར། དེ་དག་གི་རིགས་མང་པོ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལས། འབྲས་ནད་སོགས་ན་ཉེན་ཆེ་ཞིང་།
ཁྱད་པར་ (hyperactivity) ཕྲུ་གུ་ཆུང་ཆུང་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ལམ་ལ་འགྱུར་ལྡོག་མཐོང་བས་དམངས་ལ་བསམ་ཤེས་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ (Norway, Finland, France, Austria, UK) སོགས་མང་པོ་ཞིག་ཏུ་སྔོན་ནས་བཀག་ཚར་བ་དང་། ཉེ་ཆར་རྒྱ་གར་ (Karnataka) ལ་ཡང་ཉེན་ཁ་ཆེ་བའི་ཟས་མདོག་འདིའི་རིགས་འགའ་ཞིག་བཀག་འགོག་བྱས་ཡོད། འོན་ཀྱང་ས་གནས་གཞན་དང་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་མང་པོར་ད་ལྟའང་བཀག་མེད་པས། འདིའི་རིགས་ལ་སོ་སོས་གང་ཐུབ་གཟབ་དགོས་པ་ནི། རང་དོན་རང་གཅེས་ཤིག་ཏུ་གདའོ། །བཏུང་བ་དེ་དག་གི་ནང་དུ་གཞན་ཡང་རྫས་རིགས་འདྲ་མིན་མང་པོ་ཡོད་ཀྱང་། གོང་དུ་བཤད་པའི་རྫས་དེ་དག་ལ་ལྟོས་ན་དེ་ཙམ་གནོད་ཚབས་མི་ཆེ་བས། འདིར་མ་སྤྲོས་སོ།།
དེས་ན། ལར་སྨན་ཡང་མང་དྲགས་སོང་ན་དུག་ཏུ་འགྱུར་ཟེར་བ་ལྟར། བཟའ་བཏུང་གི་རིགས་གཅིག་པུ་མ་ཡིན་པ་གང་ཞིག་ཡིན་ནའང་མཐའ་ལ་མ་ལྷུང་པ་ཞིག་དགོས་པ་བཞིན་དུ། ང་ཚོའི་གཟུགས་པོ་ལའང་ཟས་དང་བཏུང་བ་གང་ཡིན་ཡང་མང་མ་དྲགས་ཉུང་མ་དྲགས་ཇི་ཙམ་ཉེར་མཁོ་ཡོད་པ་དེ་ཙམ་ཞིག་ཏག་ཏག་ལོངས་སྤྱད་ན། མང་ཉུང་གི་སྐྱོན་གཉིས་ཀ་རང་བཞིན་གྱིས་མེད་པར་འགྱུར་བ་དང་། དེ་མིན་གལ་སྲིད་ང་ཚོས་བཟའ་བཏུང་གི་སྒང་ལ་འཛེམ་བག་མེད་པར་ཡ་མེད་བྱས་སོང་ན། ད་ལྟ་ཟས་སྨན་བཞིན་མ་བཟས་ན། མ་འོངས་པར་སྨན་ཟས་བཞིན་བཟའ་དགོས། ཞེས་པའི་གཏམ་དཔེ་ལྟར། མ་འོངས་པར་ང་ཚོའི་ལུས་ལ་གོང་དུ་བཤད་པའི་ནད་རིགས་ཚབས་ཆེན་དེ་འདྲ་འབྱུང་མི་སྲིད་པ་ཞིག་རྩ་བ་ནས་མ་ཡིན་པས་ཅི་ནས་ཀྱང་གཟབ་པར་བྱའོ།།
སྒོས་སུ་གོང་དུ་བཤད་པའི་བཏུང་བའི་ཟུར་སྐྱོན་དེ་དག་ཀྱང་། རང་བློ་ལ་གང་ཤར་བྲིས་པ་མིན་པར་ (WHO) 3 དང་ (AHA)4སོགས་འཛམ་གླིང་གི་འཕྲོད་བསྟེན་ཚོགས་པ་ཆེ་ཆུང་དེ་དག་གིས་སྤེལ་བའི་ཡིག་ཆ་དག་ལ་གཞིགས་ནས། མཚོན་ཙམ་ཞིག་བྲིས་ཁུལ་བགྱིས་པ་ཡིན་ཞིང་། འདིར་བྲིས་པ་ཙམ་མ་ཚད་ད་རུང་བཏུང་བ་དེ་དག་གི་ཟུར་སྐྱོན་སྐོར་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་བཤད་འདུག་པས། མཁྱེན་འདོད་ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཡིག་ཆ་དེ་དག་ལ་གཟིགས་པར་ཞུ།
མདོར་ན་ཀོག་ (coke) དང་། མོནསྚར་ (monster) སོགས་བཏུང་བའི་རིགས་དང་། དེ་དང་འདྲ་བའི་ཟས་རིགས་གཞན་གང་ཡིན་ཡང་ང་ཚོའི་ལུས་པོ་ལ་ཉེར་མཁོ་མེད་པ་མ་ཟད། ནད་རིགས་བཞི་བརྒྱ་རྩ་བཞི་ཀུན་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་ཞིང་། དུས་མིན་འཆི་བ་འདྲེན་པའི་དུག་ཆུ་ལགས་ན། ནད་མེད་ཅིང་ཚེ་རིང་བར་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ད་ལྟ་ནས་སྤོང་བར་ཞུ་ཞེས་ཞེ་གཏིང་ནས་རང་སྲོག་རང་གཅེས་ཀྱི་རེ་སྐུལ་འདི་ཞུ་འདོད་བྱུང་།
དཔལ་འབྱོར་ལོངས་སྤྱོད་རི་ལྟར་སྤུངས་ཀྱང་ནད་ཀྱིས་མནར་ན་སྤྱོད་དབང་མེད།།
ཡོན་ཏན་སངས་རྒྱས་ཀུན་དང་མཉམ་ནའང་ནད་ཀྱིས་མནར་ན་ཕན་པ་ཉུང་།།
ཚེ་འདིར་གྲོལ་བའི་མན་ངག་ཡོད་ཀྱང་ནད་ཀྱིས་མནར་ན་སྒྲུབ་དབང་མེད།།
དེ་ཕྱིར་ནད་ཀྱི་བདུད་ལས་རྒྱལ་ཕྱིར་ཞལ་ཟས་སྨན་བཞིན་བསྟེན་པར་རིགས།།
བདག་ཅག་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱང་ལུས་ཀྱིས་དཀའ་ཐུབ་མཛད་པའི་ཚེ།།
ལོ་དྲུག་བར་དུ་བརྩོན་པ་དྲག་ཀྱང་མཐར་ཐུག་འབྲས་བུར་རེག་མ་ཡིན།།
ནམ་ཞིག་འོ་ཐུག་ལེགས་པར་གསོལ་ནས་ལུས་ཟུངས་རབ་ཏུ་རྒྱས་པ་ན།།
དཀའ་བ་མེད་པར་བདུད་བཞིའི་གཡུལ་ལས་རབ་ཏུ་རྒྱལ་ཏེ་རྫོགས་སངས་རྒྱས།།
དེ་ཡི་ཕྱིར་ན་ཤིན་ཏུ་ཡ་ང་སྙིགས་མ་ལྔ་བདོའི་དུས་ཚོད་འདིར།།
སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་སྤེལ་ལ་བརྩོན་པའི་བསླབ་གསུམ་ནོར་འཛིན་སུ་ཡིན་ཡང་།།
སངས་རྒྱས་བསྟན་པའི་སྲོག་ཤིང་ཡིན་པས་སྐུ་ཚེ་རབ་ཏུ་བརྟན་པའི་ཕྱིར།།
དལ་འབྱོར་ལུས་ལ་གང་ཞིག་འཕྲོད་པ་དེ་ཉིད་ཁོ་ན་བསྟེན་པར་མཛོད།།
